Małpi rozum w kinie. "Geneza planety małp" vs. "Projekt Nim"

"Planeta małp", w której nasi człekokształtni kuzyni przejmują władzę nad światem wstrząsnęła kinematografią w 1968 roku. 43 lata później do kin wchodzi jej kolejna odsłona, która już bije rekordy popularności. A w jej cieniu pozostaje arcyciekawy dokument "Projekt Nim", o szympansim eksperymencie, który wydarzył się naprawdę.

Fabuła "Genezy planety małp" jest dość standardowa, jak na filmy o szalonych naukowcach. Will Rodman, grany przez Jamesa Franco, testuje na szympansach nowy lek przeciw chorobie Alzheimera. Jego działanie powoduje zwiększenie inteligencji, poprzez stymulowanie uszkodzonej tkanki mózgowej. I jak to w tego typu filmach bywa eksperyment wymyka się spod kontroli: jeden z szympansów, ukochany podopieczny Willa, staje na czele wrogiej ludziom rewolucji małp.

Polscy krytycy przyjęli film raczej chłodno. Niektórzy nawet bardzo zimno, jak Rafał Świątek z Rzeczpospolitej: W trakcie prac nad filmem musiał zaginąć scenariusz, bo to, co oglądamy na ekranie trudno nazwać fabułą. "Geneza planety małp" jest zlepkiem najbardziej wyświechtanych chwytów narracyjnych i morałów.

Ale w Stanach Zjednoczonych recenzenci byli dużo bardziej przychylni. Washington Post nie bał się nawet nazwać filmu "najlepszą produkcją sci-fi tego lata". A na pewno bardzo kasową: w pierwszy dzień wyświetlania "Geneza " zarobiła prawie 20 milionów dolarów i od razu wskoczyła na pierwsze miejsce amerykańskiego box office.

Tymczasem bez fajerwerków promocyjnych, po cichu wszedł do wybranych kin w USA, Wielkiej Brytanii i Kanadzie inny "małpi" film o eksperymencie, który wymknął się spod kontroli. Z tą różnicą, że to film dokumentalny, ten eksperyment wydarzył się naprawdę i jest fascynującym studium naiwności człowieka, i siły instynktu naturalnego.

"Projekt Nim", bo o nim mowa, to historia szympansa zabranego od matki w dniu narodzin i wychowanego jak ludzkie dziecko przez nowojorską rodzinę w latach 70'. Ten szalony pomysł był sposobem amerykańskiego socjologa - Herba Terrace'a - na przetestowanie radykalnej teorii, że człowiek i jego człekokształtny kuzyn, mogą posługiwać się jednym językiem.

Szympans wybrany do eksperymentu, był więc nie tylko karmiony, ubierany i przytulany jak dziecko (a nawet, zgodnie z hipisowskim duchem czasu częstowany marihuaną i piwem), ale miał też własne nauczycielki, które uczyły go języka migowego. Pewny powodzenia swojego eksperymentu Herb nazwał go Nim Chimpsky, jako prztyczek w nos znanego lingwisty i filozofa Noama Chomsky'ego, który twierdził, że tylko człowiek jest w stanie posługiwać się językiem.

Pierwsze miesiące eksperymentu były sielankowe. Ale nie będziemy wyjawiać szczegółów "ludzkiego życia" Nima, to trzeba zobaczyć. Dość napisać, że po szeregu poturbowanych nauczycielek, coraz częstszych napadach agresji i paniki, i nieudanych prób zdyscyplinowania zwierzęcia, Herb się poddał. Ku oburzeniu obrońców praw zwierząt oddał szympansa do tego samego centrum badawczego, w którym wcześniej odebrał go matce. Przerażony Nim wrócił do przedstawicieli swojego gatunku, z którymi zupełnie nie umiał się porozumieć.

Reżyserem filmu jest James Marsh, twórca Oscarowego dokumentu "Człowiek na linie" ("Man On Wire"). W realizacji "Projektu Nim" wykorzystał dużo archiwalnych materiałów z czasu trwania eksperymentu, ale i wywiady z jego uczestnikami blisko 40 lat później.

20 lat od śmierci Kaliny Jędrusik. 'Piekielnie inteligentna, wielka skandalistka [FOTO] >>