Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o kobietach Allena

Postacie kobiece w filmach Woody'ego Allena są zwykle o wiele bardziej pociągające (w każdym sensie tego słowa) niż męscy bohaterowie. Jak właściwie reżyser portretuje płeć piękną?
Skrupulatni (a może po prostu złośliwi) wyliczyli, że im starszy sam Woody, tym młodsze jego ekranowe partnerki. Ostatnio przestał grywać w reżyserowanych przez siebie filmach, jednak wciąż angażuje atrakcyjne gwiazdy Hollywoodu. O roli u Woody'ego Allena marzą największe aktorki, choć przecież zdarzało się nowojorczykowi przedstawiać kobiety sztampowo i karykaturalnie.

On to zwykle neurotyczny pisarz. Ona - raz trzpiotka potrzebująca wsparcia w mężczyźnie, innym razem kobieta wyzwolona znająca swoją wartość. Dlatego feministki albo oburzały się, że przedstawia głupiutkie piękności, albo zachwycały silnymi postaciami kobiet w jego filmach. Samego reżysera taka gra z widzem najwyraźniej bawi.

Jednak nie sądźmy mistrza po pozorach i przyjrzyjmy się dokładniej fascynującej galerii gromadzonej przez lata: galerii allenowskich postaci kobiecych.

1. Diane Keaton

Annie Hall - Woody Allen i Diane Keaton

Przewrotny reżyser często zapiera się, jakoby jego filmowi bohaterowie mieli cokolwiek wspólnego z prawdziwym życiem (zresztą w jakże charakterystyczny dla siebie sposób sam obśmiał autotematyzm chociażby w "Przejrzeć Harry'ego" - tu problemy bohatera-pisarza wynikają z tego, że w książkach opowiada o swoich przeżyciach z żoną, kochankami itp. zmieniając jedynie nieznaczące detale dotyczące rzeczywistych osób). Trudno nie zauważyć, że Keaton - dziewczyna Allena i zarazem pierwsza z jego muz - wniosła wiele od siebie do niektórych z najważniejszych kobiecych postaci twórcy.

Oczywiście, że rozpoznaję siebie w rolach, które napisał Allen. Szczególnie w Annie Hall. Byłam wówczas tym samym typem nowicjuszki, która odczuwa silne emocje, ale nie wie, jak je wyrazić. Uważam, że Woody dostrzegł we mnie tą cechę i jestem mu za to wdzięczna.

- przyznaje aktorka.

"Annie Hall" - jedno z największych osiągnięć Allena z lat 70. - nie powstałoby bez Diane Keaton. Prawdziwe nazwisko aktorki to Hall, a jej przezwisko - Annie. Potem stworzyli razem jeszcze "Manhattan" i "Złote czasy radia" oraz po latach, w 1993 roku - "Tajemnicę morderstwa na Manhattanie".

2. Mia Farrow

Mia Farrow i Woody Allen

Kolejna muza i kolejny ważny związek w życiu reżysera. Ich pierwszy wspólny film to "Seks nocy letniej" z 1982 roku - luźno nawiązujący do szekspirowskiej komedii, w której duchy miłości czarodziejsko mieszają szyki, by w końcu "zarazić" nią wszystkich, bez względu na pochodzenie czy status. Jeśli Allen czemuś przez całe twórcze życie był wierny, to właśnie takiemu postrzeganiu uczucia: jako eksplozji, której racjonalne siły nie są w stanie powstrzymać. W większości filmów allenowski bohater ulega kobiecemu czarowi, mimo że jest świadomy kłopotów, jakie z romansu wynikną.

Farrow twórca obsadził aż w 13 swoich filmach. Związek skończył się pamiętnym skandalem: Allen wdał się w romans z Soon-Yi Previn - młodszą od siebie o 38 lat adoptowaną córką Farrow i jej wcześniejszego męża André Previna. Ostatni wspólny film duetu Farrow-Allen to obraz o wiele bardziej gorzki i realistyczny niż "Seks nocy letniej" - "Mężowie i żony". Natomiast Soon-Yi trwa przy boku reżysera, lecz nigdy nie zrobiła kariery aktorskiej...

3. Wiele pięknych kobiet

Drew Barrymore, Charlize Theron i Julia Roberts

Z czasem wieloletnie muzy zostały zastąpione przez liczne urodziwe konkurentki. Mariel Hemingway w "Manhattanie" i "Przejrzeć Harry'ego", Julliete Lewis w "Mężach i żonach", Julia Roberts w musicalu "Wszyscy mówią: kocham cię", Winona Ryder w "Celebrity", Christina Ricci w "Życie i cała reszta", Charlize Theron ("Celebrity", "Klątwa skorpiona") - lista świetnych aktorek, które wystąpiły u Allena jest niewiarygodnie długa. Niektóre objawiły się w jednej spektakularnej roli u Allena, inne zagościły na jego "liście płac" na trochę dłużej. W fikcyjnych historiach tworzonych przez Allena-scenarzystę najczęściej tak się składa, że coś ciągnie piękne młode kobiety w ramiona mało urodziwego, starzejącego się pisarza (granego zwykle oczywiście przez samego Allena). Na ile to spełnianie męskiej fantazji, a na ile decyzja czysto reżyserska, to już temat na inny, obszerniejszy tekst. Podstawowe dla nas pytanie brzmi: dlaczego utalentowane panie zgadzały się grać głupiutkie panienki (a często do tego ograniczają się ich role)? Teoretycznie żaden przywilej. Jednak bycie obsadzonym u Allena uchodzi za wyróżnienie tak zaszczytne, że większość aktorów przyjmuje propozycję zanim w ogóle zobaczy scenariusz.

To wcale nie zarzut. Allen na swój sposób jest uczciwy w przedstawianiu kobiet: nie udaje, że stara się wniknąć w duszę kobiety, jak czynił to jego mistrz Ingmar Bergman. On "po prostu" przedstawia je z własnego punktu widzenia: punktu widzenia zakompleksionego intelektualisty, który jakimś cudem cieszy się powodzeniem u płci przeciwnej. Jego kobiety fascynują, ale nie dają się poznać. Nigdy nie wiemy, co tak naprawdę myślą (nawet jeśli - jak w "Annie Hall" - możemy usłyszeć ich monolog wewnętrzny, to będzie to raczej projekcja męskich marzeń, a nie myśli Annie).

Przytoczona na początku teza, jakoby Allen wybierał tylko młodziutkie piękności, nie da się obronić, ponieważ wspaniałe postacie stworzyły u niego również aktorki starszej daty: Gena Rowlands (rocznik 1930) w "Innej kobiecie", a przede wszystkim Diane Wiest (rocznik 1948), która wystąpiła między innymi w "Strzałach na Broadwayu" oraz "Hannah i jej siostrach". Dzięki rolom w filmach Allena oscarowe nominacje (a w niektórych przypadkach również statuetkę) otrzymały: Diane Keaton, Geraldine Page, Maureen Stapleton, Mariel Hemingway, Dianne Wiest, Judy Davis, Jennifer Tilly, Mira Sorvino, Samantha Morton, a ostatnio Penélope Cruz.

4. Scarlett Johansson

Scarlett Johansson Scoop

Ta współpraca zaczęła się całkiem na poważnie, czyli od "Wszystko gra". Czy spotkanie pary było jedynie przypadkiem? Początkowo do głównej roli kobiecej mistrz wybrał Kate Winslet (ponieważ film był koprodukcją brytyjską, część ekipy musiała pochodzić z Wysp), jednak ta...odmówiła. Scarlett pojawiła się dopiero jako zastępstwo. I została na dłużej: wystąpiła już w "Scoop-Gorący temat" oraz "Vicky Cristina Barcelona". Jednak nie pojawi w dwóch kolejnych projektach reżysera. Scarlett z iście gwiazdorską skromnością stwierdza, że nie czuje się muzą Allena, a jedynie "stałym członkiem jego ekipy". O reżyserze mówi:

Ma wielkie zrozumienie i podziw dla zawiłości kobiecego umysłu.

5. Vicky, Cristina, Maria Elena...

Vicky Cristina Barcelona Javier Bardem Penelope Cruz Scarlett Johansson Woody Allen

Jednak "Vicky Cristina Barcelona", czyli najnowszy film Allena, nie obroniłby się samą Scarlett. Powiedzmy sobie szczerze: może nawet bez niej niewiele by stracił. To Penélope Cruz - choć pojawia się w późniejszej części filmu - swoją charyzmą zostawia w tyle resztę obsady. Film roi się od ciekawych postaci kobiecych: prócz Penelope-Marii Eleny, mamy tu Vicky, czyli Rebecę Hall. Tę ostatnią porównuje się do samego Allena, ponieważ dużo gestykuluje i objawia podobne skłonności do neurotyzmu co grani przez reżysera bohaterowie. Warto zwrócić również uwagę na drugoplanową Patricię Clarkson w roli Judy. Początkowo może wydawać się jedynie nieistotnym tłem dla głównych bohaterek - dojrzałą i zadowoloną z życia panią domu. Dopiero później okazuje się dojrzalszą wersją Vicky żałującą, że wybrała drogę rozumu, a nie namiętności. Bez niej film straciłby wiele ze swojego melancholijnego uroku.


Erotyzm kipi z ekranu. Jednak pod pozorami beztroski Allen przedstawia nam zasadnicze postawy: romantyczną Cristinę, rozważną Vicky (i jej "modyfikację" w postaci Judy) oraz Marię Elenę - artystkę i wariatkę, jakby wyjętą z racjonalnego porządku. Playboy Juan Antonio (Javier Bardem) staje się tu jedynie pretekstem, by reżyser snuł historię o skomplikowanych charakterach kobiecych. A sam Allen? Spoza kadru pewnie się śmieje, że znowu porównujemy go do męskiego bohatera i zastanawiamy, co w rzeczywistości łączy go z pięknościami z filmu.

Malwina Grochowska

ZOBACZ TAKŻE:

WIĘCEJ O "VICKY CRISTINA BARCELONA"

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ O WOODYM ALLENIE

Więcej o: