Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

25.12.2017 14:34
Nie tylko strajki odgrywały istotną rolę w życiu opozycji czasów PRL-u. Ogromną siłę miała też muzyka grana na koncertach, w radiu, z przegrywanych potajemnie na kaset. Oto 17 utworów, które w różnych sposób oddają ducha tamtej epoki.
1

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Nie tylko strajki odgrywały istotną rolę w życiu opozycji czasów PRL-u. Ogromną siłę miała też muzyka grana na koncertach, w radiu, z przegrywanych potajemnie na kaset. Oto 17 utworów, które w różnych sposób oddają ducha tamtej epoki.

Jacek Kaczmarski - Mury

W latach 80. sztandarowy hymn opozycji, wymierzony przeciwko władzy ludowej, ale także szerzej przeciwko zniewoleniu i braku wolności słowa. Utwór zyskał sławę grany również w trio z Przemysławem Gintrowskim i Zbigniewem Łapińskim. Autorem słów jest Jacek Kaczmarski, naczelny bard tej epoki, ale melodia została wzięta z piosenki katalońskiego wokalisty, Lluisa Llacha.

2

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Mr Zoob - Mój jest ten kawałek podłogi

Dziś ten utwór króluje na festynach i weselach - bo fakt, ciężko jest oprzeć się jego tanecznym rytmom - ale warto pamiętać, kiedy powstał i jaki ma wydźwięk. Opowiada o osaczonym człowieku, który domaga się "kawałka podłogi", czyli po prostu wolności.

3

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Perfect - Chcemy być sobą

Jeden z polskich przebojów wszech czasów, znakomity tekst i muzyka napisane przez Zbigniewa Hołdysa. Utwór robił furorę na koncertach w PRL-u, bo wszyscy tłumnie zamieniali tekst refrenu "Chciałbym być sobą" na "Chcemy bić ZOMO". ZOMO było znienawidzonymi przez wszystkich oddziałami milicji, wykorzystanymi między innymi do pacyfikacji strajków po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku.

4

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Brygada Kryzys - To co czujesz

Brygada Kryzys istniała niespełna dwa lata (zanim doszło do reaktywacji po latach), ale jeden z jej utworów zdołał dołączyć do grona tych absolutnie kultowych. Wymowa wersów "nie musimy się katować /nienormalną sytuacją" była w latach 80. oczywista. "To co czujesz" do dziś pozostaje chętnie coverowany przez zespoły z pogranicza rocka i reggae.

Po raz pierwszy utwór ukazał się jeszcze w 1981 roku, ale najbardziej znaną wersję Brygada Kryzys nagrała w latach 90.

5

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Bajm - Józek, nie daruję ci tej nocy

Bajm? Antysystemowo? Dziś może wydawać się to niemożliwe, ale w pewnym okresie każdemu artyście cisnęły się na usta wyrazy sprzeciwu. Tak przynajmniej twierdzi po latach Beata Kozidrak. Pierwotnie zamiast "Józka" w tytule miał być "Wojtek" - chodziło oczywiście o Wojciecha Jaruzelskiego. Z kolei tytułową nocą miała być ta, podczas której wprowadzono stan wojenny.

"Wiadomo, o jaką noc chodziło, ale w tamtych czasach nie wolno było pisać tego, tylko trzeba było przemycać pewne treści" - wspomina Kozidrak - "Pamiętam, że kiedy graliśmy koncert w Warszawie dla studentów, w pewnym momencie krzyknęli Wojtek, zamiast Józek. Niestety na tym koncercie był ktoś z władz państwowych. Dostaliśmy pismo, w którym przeczytaliśmy, że w Warszawie przez dwa lata nie możemy koncertować" - dodaje.

6

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Wojciech Młynarski - Róbmy swoje

Czyli krytyka na wesoło. Lekki, kabaretowy utwór został przez publiczność jednoznacznie odebrany jako prztyczek w nos władzy. Satyrę dostrzegli także urzędnicy: "Gdy poszedłem do cenzora, usłyszałem, że jest to piosenka, która namawia do likwidacji ustroju socjalistycznego" - wspomina po latach Młynarski.

7

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Krystyna Janda - Ballada o Janku Wiśniewskim

Ten utwór, a właściwie jego tło, to prawdziwa lekcja historii. Ballada została napisana przez Krzysztofa Dowgiałłę, zainspirowanego gdyńskimi strajkami w 1970 roku i zastrzeleniem młodego Zbyszka Godlewskiego. Prawdziwą sławę utwór zyskał dzięki wykonaniu w filmie "Człowiek z żelaza" Andrzeja Wajdy przez Krystynę Jandę i trio Kaczmarski, Gintrowski, Łapiński. W 2010 o piosence przypomniał Kazik, nagrywając jej punkrockowy cover.

8

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Kult - Hej, czy nie wiecie

A skoro już mowa o Kaziku... Kult nagrał cały szereg utworów krytycznych wobec rzeczywistości lat 80. - "Polskę", "Wódkę", "Arahję". Równie mocny wydźwięk ma utwór "Hej, czy nie wiecie", sprzeciwiający się działaniom zbrojnym i tyranii.

9

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Lady Pank - Mniej niż zero

W latach 80. nietrudno było o to, aby dowolny tekst został zrozumiany jako wymierzony we władzę. Tak też się stało z "Mniej niż zero" Lady Pank, które urosło do rangi protestu wobec morderstwa studenta Grzegorza Przemyka.

Co prawda wydanie utworu na płycie singlowej zbiegło się z tragicznym wydarzeniem, ale tekst do piosenki powstał znacznie wcześniej. Ludzie "podchwycili" jednak fragment o maturze i "Mniej niż zero" zaczęło żyć własnym życiem - do tego stopnia, że władza kazała usunąć piosenkę z listy przebojów Trójki.

10

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Maanam - Nocny patrol

Chociaż największe przeboje grupy nie są antysystemowymi balladami, grupa zdecydowanie ma opinię buntowników PRL-u. Jej występom towarzyszyły małe i dużej skandale, takie jak odmowa zagrania na zlocie Komunistycznej Młodzieży z Polski i ZSRR. Efektem był m.in. zakaz emitowania w radiu utworu "To tylko tango", który sprytnie obszedł Marek Niedźwiecki, puszczając tylko charakterystyczne, niepokojące werble.

Utwór został zamieszczony na płycie "Nocny patrol". Nietrudno jest zrozumieć sens tytułowego utworu, wydanego tuż po zawieszeniu stanu wojennego w 1983 roku.


11

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Kombi - Słodkiego, miłego życia

Skoro był już Bajm, to obecność Kombi nie powinna nikogo zdziwić. Po wielu latach Sławomir Łosowski - lider zespołu - wyjaśnił, że tekst pisany był z antykomunistyczną intencją, a sama kompozycja powstała tuż po śmierci Leonida Breżniewa. Nawet jeśli ciężko w to uwierzyć, Kombi nagrało kilka lat później mocny i już wyraźnie skierowany przeciwko PRL utwór "Nietykalni".

12

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Dezerter - Spytaj milicjanta

Dezerter to legenda polskiego punkrocka, a utwór z refrenem "Spytaj milicjanta /On Ci prawdę powie!" mówi sam za siebie. Według jednej z anegdot kpiący z Milicji Obywatelskiej tekst mógł ujrzeć światło dzienne, bo odpowiadający za cenzurowanie piosenek urzędnik... nie zrozumiał jej ironicznego wydźwięku.

13

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Republika - Nieustanne Tango

Zespół Republika z Grzegorzem Ciechowskim miał na koncie wiele bardziej wyrafinowanych i nieoczywistych utworów atakujących PRL-owski system, totalitaryzm i brak swobód. "Nieustanne tango" to krytyka rzeczywistości po stanie wojennym.

14

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Jan Krzysztof Kelus - Ballada o szosie E7

Nie mówi się dziś o nim tak często, jak o Jacku Kaczmarskim, ale warto o nim pamiętać. Kelus często zamiast poetyckich aluzji uderzał prosto z mostu - o biciu przez MO, o "ścieżkach zdrowia", o więzieniu i przesłuchaniach. Przy okazji perfekcyjnie oddaje klimat spotkań towarzyskich w latach 80. - papierosy, gitara i opozycyjne piosenki.

15

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Tilt - Mówię ci, że...

To już nie agresywny punk, a zdecydowanie bardziej melodyjna, rockowa piosenka. Ale słowa piosenki "są tacy, którzy chcą, żebyśmy nienawidzili się" albo "mówię ci, że jedyne wyjście to obudzić się" dają jasno do zrozumienia, że wydźwięk jest bardziej gorzki. Uwaga - żeński głos w tym kawałku to młodziutka, wówczas jeszcze szerzej nieznana... Kayah!

16

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Kryzys - Mam już dość

Powiązany z Brygadą Kryzys zespół również nie istniał długo - i również zapisał się w historii polskiego rocka. Zamieszczony na składance "Fala" utwór "Mam dość" dołączył do grona antysystemowych utworów. Nie atakował nikogo bezpośrednio, ale wyrażał jasny sprzeciw wobec atmosfery terroru i osaczenia.

17

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Jacek Kleyff (Salon Niezależnych) - Telewizja

To jeden z najstarszych stażem kabareciarzy, który miał na koncie szereg obnażających PRL-owskie realia utworów. Gdy Kleyff w 1975 r. podpisał się pod protestem wobec zmian w konstytucji, rozpoczęły się kłopoty z działaniem kabaretu. Ale nawet gdy zdystansował się w twórczości od polityki, opozycja wciąż chętnie grała jego satyryczne utwory, jako wymierzone przeciw władzy.

Komentarze (85)
Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe
Zaloguj się
  • losiu4

    Oceniono 103 razy 93

    Kaczmarski- rozumiem. Kelus - rozumiem. Młynarski - rozumiem. Ale pani Kozidrak, Kombi czy Lady Pank? nie zeby co, lubię stare piosenki Bajmu, niektóre z repertuatu Kombi czy Lady Pank. Tylko nie dorabiajmy ideologii tam gdzie jej po prostu nie ma.

    Pozdrawiam

    Losiu

  • deusirae

    Oceniono 75 razy 67

    Kombi, Kozidrak? no bez jaj, trzeba miec zryty beret zeby zestawic to z Kleyfem lub Kelusem.

  • zlappande

    Oceniono 65 razy 57

    wyrzuccie klamczuche Beate Kozidrak z tego zestawienia
    ona sobie ubzdurala, ze "Jozek, nie daruje tej nocy" byla antysystemowa
    owszem, Bajm byl zespolem lubianym, wlasnie jako mily, sweet, a piosenka o Jozku byla odbierana jako erotyczna
    "antysystemowy" Bajm wydawal plakaty, gdzie odslanial prawie do konca piersi pani Beaty, bo miala ladne

    musicie takze wiedziec, ze wiele zespolow z dawnej Muzyki Mlodej Generacji zaczela robic za systemowe wlasnie, a pojawily sie nowe nurty - muzyka z Rozglosni Harcerskiej
    bylo sporo zespolow antysystemowych: Kobranocka, T Love, Kult, Republika przez moment (bo pozniej zostala uznana za komercje), Sztywny Pal Azji

    nie chce wnikac na ile te podzialy byly sluszne

    z wpisu yuraathor widze, ze nie umiesciliscie "Przezyj to sam" - sam Lombard zostal uznany (i slusznie) za czolowa schlamiona grupe Estradowa, ale fakt, ze ta piosenka uznana byla za antysystemowa
    a co z piosenkami Trzeciego Odechu Kaczuchy ?
    chyba takze nie wspomnieliscie o "Nie placz Ewka"

    spytajcie sie wlasnych wujkow i dziadkow, nie piszcie bezmyslnie
    fakt, ze to nie bylo takie proste
    na wiochach pewne piosenki mogly krolowac jako "mlodziezowe" lansowane przez ZMS czyli antysystemowe, ale ci bardziej oblatani wiedzieli, ze to komercja i syf

  • ilenka50

    Oceniono 45 razy 41

    Ani Bajm, ani Kombi nie były antysystemowe. To naprawdę nie miało żadnego znaczenia, co autorzy mieli na myśli. Znaczenie miało to, co mieli na myśli słuchacze tych utworów. Bajm to był całkowicie apolityczny zespół. Całkowicie. Podobnie jak Kombi.

  • yuraathor

    Oceniono 36 razy 32

    a ,,Przeżyj to sam" Lombardu ,a ,,Za czym kolejka.." Krystyny Prońko ?
    klasyka dodziś znana
    wstawiacie niszowe Spytaj mili janta to czemu nie Telewizja też Kryzysu

  • wet8pussy

    Oceniono 26 razy 26

    Ktoś kto pisał te zestawienie nie ma pojęcia o komunistycznych piosenkach antysystemowych.

  • justas32

    Oceniono 40 razy 26

    Przeżyj to sam Lombardu - nawet nie można go było emitować. I nie ma go w tym zestawieniu ? Przygotowywał je gimnazjalista ...

  • artur0121

    Oceniono 29 razy 25

    Jak widze Mury w wykonaniu kurskiego to tak jakby ktos wypierdzial hymn Polski.

  • j717171

    Oceniono 39 razy 23

    Pietrzak proszę PIS-trolli to taka komusza małpa, do śpiewania i zabawiania Polonii. Wielki opozycjonista - co to w Ameryce po klubach robił opozycyjną robotę. Był zwykłym komuszym wentylem bezpieczeństwa. Słuchało się Armii, Dezertera, Republiki, Manamu, starsi Młynarskiego i Dudka a nawet Starszych Panów - im wcześniej, tym bardziej inteligentne usiały być przekazy. Pietrzakowi nie można odmówić talentu - napisał kilka utworów, wykonywał je raczej kiepsko - to jego nosowe zwodzenie - Jest takie miejsce dużo lepiej brzmi w wykonaniu Bizoń lub Opanii - może dlatego, że autentycznie - patrząc na życiorys towarzysza Pietrzaka trudno uwierzyć, aby te teksty były autentyczne w jego wydaniu - chodziło chyba o kontrolowane upuszczanie emocji. Sam Pietrzak pełnił funkcje podobną do towarzysza Wolskiego, ale co wy durne pisiory możecie o tym wiedzieć? Ojciec Dyrektor w szkółce o tym nie naucza, a za komuny, podobnie jak towarzysz Piotrowicz i Krzyże pewnie zajęci byliście marszami w pochodach, wymachiwaniem szturmówkami i działaniem w kolektywach. Do dziś pewnie po łbach wam się kołata "Wyklęty powstań ludu ziemi (wy teraz wstajecie), powstńcie, których dręczy głód - wtedy wstawała reszta, która słuchała tych piosenek" Alleluja i do przodu towarzysze PIS

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX