Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Nie tylko strajki odgrywały istotną rolę w życiu opozycji czasów PRL-u. Ogromną siłę miała też muzyka grana na koncertach, w radiu, z przegrywanych potajemnie na kaset. Oto 17 utworów, które w różnych sposób oddają ducha tamtej epoki.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Nie tylko strajki odgrywały istotną rolę w życiu opozycji czasów PRL-u. Ogromną siłę miała też muzyka grana na koncertach, w radiu, z przegrywanych potajemnie na kaset. Oto 17 utworów, które w różnych sposób oddają ducha tamtej epoki.

Jacek Kaczmarski - Mury

W latach 80. sztandarowy hymn opozycji, wymierzony przeciwko władzy ludowej, ale także szerzej przeciwko zniewoleniu i braku wolności słowa. Utwór zyskał sławę grany również w trio z Przemysławem Gintrowskim i Zbigniewem Łapińskim. Autorem słów jest Jacek Kaczmarski, naczelny bard tej epoki, ale melodia została wzięta z piosenki katalońskiego wokalisty, Lluisa Llacha.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Mr Zoob - Mój jest ten kawałek podłogi

Dziś ten utwór króluje na festynach i weselach - bo fakt, ciężko jest oprzeć się jego tanecznym rytmom - ale warto pamiętać, kiedy powstał i jaki ma wydźwięk. Opowiada o osaczonym człowieku, który domaga się "kawałka podłogi", czyli po prostu wolności.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Perfect - Chcemy być sobą

Jeden z polskich przebojów wszech czasów, znakomity tekst i muzyka napisane przez Zbigniewa Hołdysa. Utwór robił furorę na koncertach w PRL-u, bo wszyscy tłumnie zamieniali tekst refrenu "Chciałbym być sobą" na "Chcemy bić ZOMO". ZOMO było znienawidzonymi przez wszystkich oddziałami milicji, wykorzystanymi między innymi do pacyfikacji strajków po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Brygada Kryzys - To co czujesz

Brygada Kryzys istniała niespełna dwa lata (zanim doszło do reaktywacji po latach), ale jeden z jej utworów zdołał dołączyć do grona tych absolutnie kultowych. Wymowa wersów "nie musimy się katować /nienormalną sytuacją" była w latach 80. oczywista. "To co czujesz" do dziś pozostaje chętnie coverowany przez zespoły z pogranicza rocka i reggae.

Po raz pierwszy utwór ukazał się jeszcze w 1981 roku, ale najbardziej znaną wersję Brygada Kryzys nagrała w latach 90.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Bajm - Józek, nie daruję ci tej nocy

Bajm? Antysystemowo? Dziś może wydawać się to niemożliwe, ale w pewnym okresie każdemu artyście cisnęły się na usta wyrazy sprzeciwu. Tak przynajmniej twierdzi po latach Beata Kozidrak. Pierwotnie zamiast "Józka" w tytule miał być "Wojtek" - chodziło oczywiście o Wojciecha Jaruzelskiego. Z kolei tytułową nocą miała być ta, podczas której wprowadzono stan wojenny.

"Wiadomo, o jaką noc chodziło, ale w tamtych czasach nie wolno było pisać tego, tylko trzeba było przemycać pewne treści" - wspomina Kozidrak - "Pamiętam, że kiedy graliśmy koncert w Warszawie dla studentów, w pewnym momencie krzyknęli Wojtek, zamiast Józek. Niestety na tym koncercie był ktoś z władz państwowych. Dostaliśmy pismo, w którym przeczytaliśmy, że w Warszawie przez dwa lata nie możemy koncertować" - dodaje.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Wojciech Młynarski - Róbmy swoje

Czyli krytyka na wesoło. Lekki, kabaretowy utwór został przez publiczność jednoznacznie odebrany jako prztyczek w nos władzy. Satyrę dostrzegli także urzędnicy: "Gdy poszedłem do cenzora, usłyszałem, że jest to piosenka, która namawia do likwidacji ustroju socjalistycznego" - wspomina po latach Młynarski.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Krystyna Janda - Ballada o Janku Wiśniewskim

Ten utwór, a właściwie jego tło, to prawdziwa lekcja historii. Ballada została napisana przez Krzysztofa Dowgiałłę, zainspirowanego gdyńskimi strajkami w 1970 roku i zastrzeleniem młodego Zbyszka Godlewskiego. Prawdziwą sławę utwór zyskał dzięki wykonaniu w filmie "Człowiek z żelaza" Andrzeja Wajdy przez Krystynę Jandę i trio Kaczmarski, Gintrowski, Łapiński. W 2010 o piosence przypomniał Kazik, nagrywając jej punkrockowy cover.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Kult - Hej, czy nie wiecie

A skoro już mowa o Kaziku... Kult nagrał cały szereg utworów krytycznych wobec rzeczywistości lat 80. - "Polskę", "Wódkę", "Arahję". Równie mocny wydźwięk ma utwór "Hej, czy nie wiecie", sprzeciwiający się działaniom zbrojnym i tyranii.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Lady Pank - Mniej niż zero

W latach 80. nietrudno było o to, aby dowolny tekst został zrozumiany jako wymierzony we władzę. Tak też się stało z "Mniej niż zero" Lady Pank, które urosło do rangi protestu wobec morderstwa studenta Grzegorza Przemyka.

Co prawda wydanie utworu na płycie singlowej zbiegło się z tragicznym wydarzeniem, ale tekst do piosenki powstał znacznie wcześniej. Ludzie "podchwycili" jednak fragment o maturze i "Mniej niż zero" zaczęło żyć własnym życiem - do tego stopnia, że władza kazała usunąć piosenkę z listy przebojów Trójki.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Maanam - Nocny patrol

Chociaż największe przeboje grupy nie są antysystemowymi balladami, grupa zdecydowanie ma opinię buntowników PRL-u. Jej występom towarzyszyły małe i dużej skandale, takie jak odmowa zagrania na zlocie Komunistycznej Młodzieży z Polski i ZSRR. Efektem był m.in. zakaz emitowania w radiu utworu "To tylko tango", który sprytnie obszedł Marek Niedźwiecki, puszczając tylko charakterystyczne, niepokojące werble.

Utwór został zamieszczony na płycie "Nocny patrol". Nietrudno jest zrozumieć sens tytułowego utworu, wydanego tuż po zawieszeniu stanu wojennego w 1983 roku.


Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Kombi - Słodkiego, miłego życia

Skoro był już Bajm, to obecność Kombi nie powinna nikogo zdziwić. Po wielu latach Sławomir Łosowski - lider zespołu - wyjaśnił, że tekst pisany był z antykomunistyczną intencją, a sama kompozycja powstała tuż po śmierci Leonida Breżniewa. Nawet jeśli ciężko w to uwierzyć, Kombi nagrało kilka lat później mocny i już wyraźnie skierowany przeciwko PRL utwór "Nietykalni".

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Dezerter - Spytaj milicjanta

Dezerter to legenda polskiego punkrocka, a utwór z refrenem "Spytaj milicjanta /On Ci prawdę powie!" mówi sam za siebie. Według jednej z anegdot kpiący z Milicji Obywatelskiej tekst mógł ujrzeć światło dzienne, bo odpowiadający za cenzurowanie piosenek urzędnik... nie zrozumiał jej ironicznego wydźwięku.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Republika - Nieustanne Tango

Zespół Republika z Grzegorzem Ciechowskim miał na koncie wiele bardziej wyrafinowanych i nieoczywistych utworów atakujących PRL-owski system, totalitaryzm i brak swobód. "Nieustanne tango" to krytyka rzeczywistości po stanie wojennym.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Jan Krzysztof Kelus - Ballada o szosie E7

Nie mówi się dziś o nim tak często, jak o Jacku Kaczmarskim, ale warto o nim pamiętać. Kelus często zamiast poetyckich aluzji uderzał prosto z mostu - o biciu przez MO, o "ścieżkach zdrowia", o więzieniu i przesłuchaniach. Przy okazji perfekcyjnie oddaje klimat spotkań towarzyskich w latach 80. - papierosy, gitara i opozycyjne piosenki.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Tilt - Mówię ci, że...

To już nie agresywny punk, a zdecydowanie bardziej melodyjna, rockowa piosenka. Ale słowa piosenki "są tacy, którzy chcą, żebyśmy nienawidzili się" albo "mówię ci, że jedyne wyjście to obudzić się" dają jasno do zrozumienia, że wydźwięk jest bardziej gorzki. Uwaga - żeński głos w tym kawałku to młodziutka, wówczas jeszcze szerzej nieznana... Kayah!

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Kryzys - Mam już dość

Powiązany z Brygadą Kryzys zespół również nie istniał długo - i również zapisał się w historii polskiego rocka. Zamieszczony na składance "Fala" utwór "Mam dość" dołączył do grona antysystemowych utworów. Nie atakował nikogo bezpośrednio, ale wyrażał jasny sprzeciw wobec atmosfery terroru i osaczenia.

Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe

Jacek Kleyff (Salon Niezależnych) - Telewizja

To jeden z najstarszych stażem kabareciarzy, który miał na koncie szereg obnażających PRL-owskie realia utworów. Gdy Kleyff w 1975 r. podpisał się pod protestem wobec zmian w konstytucji, rozpoczęły się kłopoty z działaniem kabaretu. Ale nawet gdy zdystansował się w twórczości od polityki, opozycja wciąż chętnie grała jego satyryczne utwory, jako wymierzone przeciw władzy.

Komentarze (85)
Te utwory obalały PRL. 17 antysystemowych piosenek, niektóre są dziś kultowe
Zaloguj się
  • Dmika Igt

    Oceniono 7 razy -5

    Kłamstwo wierutne. Przecież wszyscy Polacy wiedzą, że system obalił Lech Wałęsa. Sam.

  • takorzeczezara

    Oceniono 7 razy -3

    I jak to było możliwe w strasznym reżimie komunistycznym ?
    Przy bezwględnej i strasznej cenzurze ?

  • kronikastyropianu

    Oceniono 6 razy -2

    Wiadomo - wszyscy walczyli.
    I dlatego teraz w nagrodę chcą kraść ! I udaje się to styropianom doskonale !

  • sselrats

    Oceniono 1 raz -1

    Wiekszosc komercyjna, wydawana na plytach PRL-u.

  • swinton

    Oceniono 5 razy -1

    Nie chcem mi sie klikac ale jak brakuje 'Nad kolchozem czarne chmury wisza' to autor/ka artykul odwalila byle by byl.

  • scv78

    Oceniono 5 razy -1

    Jest Kombi, Bajm, Lady Punk - a nie ma np. żeby Polska była Polską Pietrzaka? Ja wiem, że GW nie po drodze, ale to jest słabe i małostkowe.

  • sselrats

    Oceniono 2 razy 0

    Ale belkot. Ze w PRL-u ludzie szukali wolnosci albo nie byli soba? Jedynymi przymusami byl obowiazek pracy a dla mezczyzn sluzby wojskowej.

  • leoleo

    Oceniono 6 razy 0

    przestańcie pie...ć bez sensu, prl obalił jaruzel bo mial czym myśleć w przeciwieństwie do tuskokaczorów; zdrowia ludziom

  • qrcze_pieczone

    Oceniono 4 razy 0

    "Kawałek podłogi" - mnie się kojarzy wyłącznie ze Spartakiadą Młodzieży w Poznaniu w '84 i występem zespołu na placyku (blisko koziołków - nadal bym tam trafił :)). I naprawdę nikomu wtedy do głowy by nie przyszło, że to jakaś "opozycja". Co innego "Mury". Co innego Perfect jako taki, a już zwłaszcza koncert 12.09.87 na stadionie X-Lecia i kilkanaście tysięcy zapalonych zapalniczek... Do tej pory mam ciarki na plecach na to wspomnienie.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX