Powieść poetycka: cechy, przykłady

Powieść poetycka to szczególny rodzaj powieści, z którym stykamy się po raz pierwszy w szkole. Aby jednak rozsmakować się w tym gatunku najczęściej potrzeba nieco czasu i dopiero po latach doceniamy jego walory.

Cechy powieści poetyckiej, czyli jak odróżnić ją od innych gatunków literackich

Powieść poetycka swoje początki zawdzięcza autorom z Wysp Brytyjskich. Za jej prekursora uznaje się Waltera Scotta i jego utwory o tematyce historycznej (np. "Pani Jeziora"). Za największego przedstawiciela tego gatunku uznaje się jednak jednogłośnie Georga Byrona, który wyniósł powieść poetycką na wyżyny. Jego "Giaur", "Oblężenie Koryntu" czy "Narzeczona z Abydos" to klasyki gatunku znane na całym świecie. 

Czym wyróżnia się powieść poetycka? Oto cechy powieści poetyckiej:

  • jest to utwór z pogranicza gatunków: łączy w sobie zarówno elementy epickie jak i liryczne (synkretyzm gatunkowy)
  • utwór jest wierszowany
  • fabuła jest stosunkowo luźna, następują znaczne przeskoki czasowe i zakłócenia chronologii
  • przedstawiane wydarzenia nasycone są subiektywnymi spostrzeżeniami narratora, jego ocenami wydarzeń i innych bohaterów
  • częste zwroty kierowane są wprost do czytelnika. 

Wśród znanych pisarzy mających na swoim koncie powieści poetyckie nie brak też polskich literatów. Wśród nich najbardziej znane utwory tworzyli: Adam Mickiewicz (który był jednym z pierwszych tłumaczy utworów Byrona na język polski), Juliusz Słowacki czy Antoni Malczewski. 

W księgarni - zdjęcie ilustracyjneZnowu częściej sięgamy po książki. Jest raport o stanie czytelnictwa w Polsce 2021

Zobacz też: Kryminał. Książka idealna na zimowy wieczór. TOP10 najlepszych kryminałów

Powieść poetycka Byrona

Jak już wcześniej wspomniano, powieść poetycka Byrona ukształtowała w pewien sposób cały gatunek literacki. To właśnie on stworzył pewne nowe elementy, które później w swoich utworach zaczęli stosować inni literaci. Wystarczy tu wspomnieć o wykreowaniu tzw. bohatera bajronicznego, który jest człowiekiem o nieznanej przeszłości, stojącym w sprzeczności ze społeczeństwem i światem. Taki obraz bohatera stworzony jest m.in. w "Giaurze", który przedstawia historię nieszczęsnego kochanka, który zakochuje się w Leili będącej żoną i niewolnicą Hassana. Gdy ten odkrywa jej zdradę postanawia pozbawić ją życia. Giaur próbuje zapobiec śmierci ukochanej, jednak mu się to nie udaje. Postanawia ją pomścić - napada na Hassana i jego ludzi i go uśmierca. Następnie podróżuje po świecie, by pod koniec życia osiąść w klasztorze. Tam zdradza historię swego życia jednemu z mnichów, któremu przekazuje także pierścień. Ten ma dostarczyć klejnot jego przyjacielowi z dawnych lat, który już wówczas przepowiedział mu jego losy. 

Najpiękniejsze cytaty z książek. Sprawdź, czy znasz je wszystkie. Zdjęcie ilustracyjneNajpiękniejsze cytaty z książek. Sprawdź, czy znasz je wszystkie

Powieść poetycka Adama Mickiewicza "Konrad Wallenrod"

Bez wątpienia twórczość Byrona stała się dla Mickiewicza inspiracją do stworzenia własnej powieści poetyckiej. Ta stała się jednym z jego największych dzieł. Chodzi oczywiście o "Konrada Wallenroda", który to utwór Mickiewicz napisał podczas zsyłki, w Moskwie w 1825 roku.

"Konrad Wallenrod" to z całą pewnością powieść poetycka, która odnosi się do sytuacji Polski i Polaków w XIX wieku. Przesłanie to jest jednak ukryte, gdyż autor zastosował w utworze kostium historyczny, umieszczając jej akcję w średniowieczu. Utwór opowiada o Konradzie Wallenrodzie, którego poznajemy jako kandydata do objęcia stanowiska Mistrza Zakonu Krzyżackiego. Udaje mu się zyskać poparcie i zostaje przywódcą. Akcja przenosi się o rok - Konrad opóźnia podjęcie działań wobec Litwy, skupia się tymczasem na współbraciach, nadając im nowe pokuty i rygory. Dowiadujemy się także, że Konrad jest nieszczęśliwie zakochany - ze względu na dobro państwa porzucił kobietę, a teraz cierpi ze względu na niegdysiejszą decyzję. Akcja przenosi się na ucztę, w której uczestniczy Witold i zakonnicy. Po niej dochodzi do zerwania układu pokojowego i Konrad musi rozpocząć walkę z Litwą, jednak prowadzi ją nieudolnie i ponosi poważne klęski.

W ostatniej części powieści ujawniona zostaje prawdziwa tożsamość Konrada i jego ukochanej - jest on Walterem Alfem wspomnianym w pieśni wajdeloty. Bohater dopełnił przyrzeczenia i chce powrócić na Litwę, jednak zdaje sobie sprawę, że grozi mu śmierć. Aby uprzedzić Krzyżaków, wypija truciznę i umiera - w tym samym czasie życie traci także jego ukochana. 

Zobacz też: ''Wiedźmin''. Kolejność czytania książek. W jakiej kolejności czytać sagę Sapkowskiego?

Zobacz wideo Popkultura odc. 75
Więcej o: